Kunst. Musea hangen er vol mee. Bibliotheken staan er vol mee. Concertzalen staan er vol mee. En jouw gamekast? Die helaas niet. Niet omdat de makers niet genoeg kennis en kunde erin hebben gestopt. Niet omdat de art van een game niet mooi genoeg is. Niet omdat het verhaal van een game pulp is. Nee, het komt omdat de gamer de game niet genoeg waardeert. Want zeg nou eerlijk, meer dan de helft van de tijd dat je gamet, kijk je na korte tijd weer op je mobiel. Aandacht weg, kunst verloren.

Want kunst wordt niet alleen gemaakt. Het wordt vooral kunst wanneer het een gamer raakt en inspireert. Om kunst te definiëren heb ik de dikke van Dale erbij gepakt. Helaas niet de meest actuele, want die is online niet meer te vinden. Ensie.nl helpt me verder met de editie uit 1950 waarin kunst wordt omschreven als “het vermogen dat wat in de geest of gemoed leeft of daarin gewekt is tot uiting of voorstelling te brengen op een wijze die schoonheidsontroering kan veroorzaken”. Pakkende omschrijving. Oftewel kunst is kunst wanneer het gemaakt wordt met intentie en wanneer het bekeken wordt met intentie. Het heeft een schepper en een aanbidder nodig. Zonder schepper geen uiting of voorstelling, zonder aanbidder geen schoonheidsontroering.

Voordat we dieper induiken op die rol van aanbidder, eerst even dit. Gamers willen graag dat games gezien worden als kunst. Op reddit staat r/gaming vol met threads over dit hete hangijzer. Soms twijfelend: ”Kunnen video games echt gezien worden als kunst?” Dan weer statementmakend: “Video Games aren’t Art, my ass” met bijgevoegd een screenshot van een “mooie” game. Dan weer bevestigingzoekend: “Wat zijn games die bewijzen dat video games kunst zijn?” Allerlei uitingen die debet zijn aan het feit dat één filmcriticus, Roger Ebert, ooit ervoor koos om games niet uit te roepen tot kunst. Sinds die dag komt eens in de zoveel tijd toch weer die bewijsdrang van gamers naar boven om te bewijzen dat games toch echt kunst zijn.

Goed, die bewijsdrang van gamers kan ook gezien worden als calimerohouding. Toch wil ik opteren dat er meer waarheid in zit dan gamers zelf willen toegeven. Zoals ik eerder omschreef heb je bij kunst de scheppende kant en de aanbiddende kant. De scheppende kant van games zijn de ontwikkelaars. Die maken mooie games, zoals Assassins Creed Shadows, of narratief sterke games, zoals de Last of Us. Die maken artistieke games, zoals Neva of ontdekkende games, zoals Tears of the Kingdom. Nee, aan de scheppende kant is het genoeg kunst. Het probleem zit aan de kant van de aanbidder. Die laat zich, terwijl de kunstenaars nog zo hun best hebben gedaan, continu afleiden van dat wat kunst hoort te zijn.

Die afleiding gebeurt door het fenomeen genaamd  “casual viewing” of in andere termen “second screening”. Het gebruik van een tweede scherm terwijl je aan het gamen bent. Op de TV een cutscene van Ghost of Yotei. In je hand de laatste voetbaluitslagen. En het is niet alleen een tweede scherm wat dit kan zijn, ook je oordopjes kunnen deze afleiding zijn. Op de TV je paard in Assassins Creed op volgmodus naar de volgende marker. In je oren de laatste podcast over haagse politiek. Allemaal dingen die ons afleiden van dat hoofddoel van de aanbidder zijn: openstaan voor schoonheidsontroering.

Afleiding is het namelijk. Vanuit wetenschappelijk onderzoek weten we dat de mens niet kan multitasken. Bij het programma Spraakmakersop1 legde neurobioloog Brankele Frank het als volgt uit: Een mens is neurobiologisch gezien niet in staat om te multitasken. Wat er gebeurt als je tussen taken wisselt, is dat je je werkgeheugen continu leeg moet maken om aandacht te geven aan het andere. Dit leeg maken en weer opnieuw vullen is cognitief belastend voor je brein, waardoor je dus meer fouten gaat maken, dingen gaat missen en vooral geen waarde toekent aan dat wat je doet.

En dat is de primaire taak van een aanbidder in kunst. Waarde toekennen aan dat wat je ziet, zodat je tot schoonheidsontroering komt. Dat lukt alleen wanneer je er met je volle aandacht bij bent. Je hebt je werkgeheugen nodig om het verhaal te snappen. Je hebt je werkgeheugen nodig om geraakt te worden door de muziek in de game. Alleen op die momenten besef je dat de game je een nieuw inzicht geeft. Alleen op die momenten besef je dat de game je helpt bij het verwerken van emoties. Doe je dat niet? Dan zal het grootste gedeelte van de kunst aan je voorbij gaan.

Gamers neem je eigen medium serieus. Wanneer jij iemand bent die games kunst vindt, geef het dan ook de aandacht en tijd die kunst verdient. Leg je telefoon weg, doe je oordopjes uit met die podcast. Ga op in de wereld die scheppers voor jou gemaakt hebben en laat je tot schoonheid ontroeren.